Odszkodowanie za pozostawienie ciała obcego w polu operacyjnym

W ujęciu medycznym

W ujęciu medycznym „ciało obce” to każdy przedmiot, który nie powinien znajdować się w organizmie pacjenta po zakończeniu zabiegu chirurgicznego. Warto wiedzieć, że mogą to być m.in. chusty operacyjne, gaziki, tampony, fragmenty narzędzi chirurgicznych, igły, klamry, kawałki drenów czy odłamki sprzętu medycznego.

Pozostawienie takich materiałów stanowi poważne naruszenie zasad aseptyki i bezpieczeństwa zabiegu, a także stwarza ryzyko groźnych powikłań takich jak: zakażenie, ropień, krwotok, przewlekły ból czy nawet zaburzenia czynności narządów.

W ujęciu prawnym

W ujęciu prawnym pozostawienie ciała obcego w polu operacyjnym jest w utrwalonym orzecznictwie traktowane jako zawinione niedbalstwo, które pociąga za sobą odpowiedzialność cywilną, a w niektórych przypadkach również karną i zawodową – w zależności od charakteru oraz okoliczności zdarzenia.

Takie działanie oznacza naruszenie obowiązku zachowania należytej staranności wynikającej z zasad sztuki lekarskiej oraz procedur obowiązujących w jednostkach ochrony zdrowia. Tego typu sytuacje nie są elementem dopuszczalnego ryzyka związanego z leczeniem, albowiem są to uchybienia, które nie powinny mieć miejsca.

Pozostawienie chusty chirurgicznej w klatce piersiowej

W sprawie rozstrzyganej przez Sąd Apelacyjny w Krakowie (wyrok z dnia 15 lutego 2017 r., sygn. akt I ACa 1326/16) doszło do pozostawienia chusty chirurgicznej w klatce piersiowej pacjenta po operacji kardiochirurgicznej.

Pacjent w wieku 65 lat przeszedł zabieg rewaskularyzacji naczyń wieńcowych. Po kilku latach od operacji jego stan zdrowia stopniowo się pogarszał. Występowały dolegliwości bólowe, duszność oraz objawy przewlekłego stanu zapalnego. Mimo to, podczas kolejnej hospitalizacji, nie przeprowadzono pełnej diagnostyki różnicowej, w tym tomografii komputerowej, która mogłaby ujawnić obecność ciała obcego. 

Dopiero po latach stwierdzono, że w organizmie pacjenta znajduje się pozostawiona podczas zabiegu chusta chirurgiczna, wokół której rozwinął się ropniak stanowiący bezpośrednie zagrożenie życia. Skutkiem tego zdarzenia było trwałe pogorszenie stanu zdrowia, utrata zdolności do samodzielnej egzystencji oraz konieczność stałej opieki pielęgniarskiej. 

Sąd Okręgowy rozpatrując powództwo pacjenta, uznał roszczenia za zasadne, wskazując, że doszło do rażącego niedbalstwa i naruszenia obowiązujących w szpitalu procedur. Początkowo przyznał jednak zadośćuczynienie w wysokości 125 000 zł, mimo że powód domagał się 400 000 zł. 

Po rozpatrzeniu apelacji pacjenta, Sąd Apelacyjny podwyższył wysokość zadośćuczynienia do 350 000 zł. W uzasadnieniu podkreślono, że choć każdy zabieg operacyjny wiąże się z określonym ryzykiem medycznym, nie obejmuje ono pozostawienia w organizmie pacjenta narzędzi lub materiałów operacyjnych, gdyż tego rodzaju uchybienie jest wynikiem rażącego niedbalstwa.

Pozostawienie chusty chirurgicznej po cesarskim cięciu

W sprawie rozpatrywanej przez Sąd Okręgowy w Warszawie (wyrok z dnia 20 czerwca 2017 r., sygn. akt I C 950/15), pacjentka została przyjęta do szpitala w 37. tygodniu ciąży z powodu wymiotów i biegunki.

Ze względu na niewspółmierność płodowo-miedniczną zakwalifikowano ją do porodu przez cesarskie cięcie. W trakcie zabiegu w jej jamie brzusznej pozostawiono chustę chirurgiczną.

Początkowo pacjentka wiązała ból brzucha i nudności z rekonwalescencją po cesarskim cięciu. W miarę upływu czasu dolegliwości stawały się jednak coraz bardziej uciążliwe, ograniczając jej możliwość normalnego funkcjonowania i opieki nad nowo narodzonym dzieckiem. Dopiero badanie USG ujawniło obecność ciała obcego oraz powstanie ropnia w jamie brzusznej, który wymagał pilnej reoperacji.

W trakcie zabiegu usunięto chustę chirurgiczną oraz wyrostek robaczkowy, który został objęty toczącym się procesem zapalnym. Powołani w sprawie biegli potwierdzili, że pozostawienie materiału operacyjnego było bezpośrednią przyczyną dolegliwości pacjentki, powstania ropnia oraz zwiększonego ryzyka wystąpienia powikłań, w tym zrostów wewnątrzotrzewnowych. Stopień trwałego uszczerbku na zdrowiu został oszacowany na ok. 10%.

Sąd uznał odpowiedzialność szpitala za pozostawienie materiału operacyjnego w organizmie pacjentki. Podkreślił, że personel medyczny powinien działać w sposób zapewniający pacjentowi najwyższy poziom bezpieczeństwa oraz minimalizujący ryzyko wystąpienia możliwych do uniknięcia powikłań. W konsekwencji na rzecz pacjentki zasądzono 120 000 zł tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę fizyczną i psychiczną.

Pozostawienie metalowej szpatułki w jamie brzusznej

W sprawie rozstrzyganej przez Sąd Apelacyjny w Rzeszowie (sygn. akt I ACa 378/20), w szpitalu podczas operacji usunięcia pęcherzyka żółciowego doszło do pozostawienia w jamie brzusznej pacjenta metalowej szpatułki o wymiarach 19 cm x 2 cm. 

Pacjent dowiedział się o obecności ciała obcego dopiero półtora roku po zabiegu, podczas hospitalizacji w tej samej placówce. Co istotne, mimo wykrycia pozostawionego narzędzia nie otrzymał informacji na temat dalszego postępowania oraz konieczności usunięcia narzędzia.

W toku postępowania szpital próbował wykazać, że szpatułka mogła pochodzić z wcześniejszej operacji przeprowadzonej kilkadziesiąt lat wcześniej. Argumentacja ta nie znalazła jednak potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym. Wcześniejsze badania diagnostyczne jamy brzusznej nie wykazywały obecności żadnych obcych przedmiotów.

Sąd ustalił, że ciało obce zostało pozostawione podczas ostatniego zabiegu.
Zasądził zadośćuczynienie w wysokości 65 000 zł.

Pozostawienie ciała obcego w organizmie pacjenta po zabiegu chirurgicznym może prowadzić do szerokiego spektrum objawów, które często są niespecyficzne i mogą utrudniać szybkie postawienie właściwej diagnozy.

Do najczęściej obserwowanych symptomów należą:

• utrzymujący się ból w obrębie operowanej okolicy, który nie ustępuje po standardowym leczeniu przeciwbólowym
• gorączka i stany zapalne, wynikające z reakcji organizmu na obecność materiału obcego
• trudności w gojeniu się rany pooperacyjnej lub nawracające infekcje w miejscu zabiegu
• przetoki lub wydzielina ropna, szczególnie w przypadku pozostawienia materiałów chłonnych, takich jak gaza czy chusty 
• uczucie ucisku, dyskomfortu lub obecności „ciała obcego” w obrębie jamy brzusznej, klatki piersiowej lub innych operowanych okolic
• objawy ogólne, takie jak osłabienie, spadek apetytu, nudności czy utrata masy ciała, związane z przewlekłym stanem zapalnym.

Diagnostyka

W przypadku podejrzenia pozostawienia ciała obcego w organizmie pacjenta kluczowe znaczenie ma szybka i kompleksowa diagnostyka. Jej celem jest nie tylko potwierdzenie obecności pozostawionego materiału lub narzędzia, ale również ocena ewentualnych powikłań oraz zaplanowanie dalszego leczenia.

Standardowe procedury obejmują:

• badania obrazowe – takie jak tomografia komputerowa (TK), rezonans magnetyczny (MRI) czy ultrasonografia (USG)
• badania laboratoryjne – pozwalające ocenić obecność stanu zapalnego, w tym oznaczenie CRP, OB oraz liczby leukocytów
• badania mikrobiologiczne – w szczególności posiewy z wydzieliny z rany w przypadku podejrzenia infekcji, przetok lub ropni
• konsultacje specjalistyczne – dostosowane do rodzaju zabiegu oraz zgłaszanych przez pacjenta dolegliwości.

Rozpoznanie rażącego niedbalstwa w postaci pozostawienia ciała obcego w organizmie pacjenta wymaga często wielopłaszczyznowego podejścia, obejmującego zarówno analizę objawów klinicznych, metod diagnostycznych, jak i weryfikację dokumentacji medycznej.

Analiza objawów klinicznych

Pierwszym etapem jest dokładna ocena objawów pacjenta, w tym:

• przewlekłego lub narastającego bólu w obrębie operowanej okolicy
• stanów zapalnych
• problemów z gojeniem się rany
• obecności przetok czy wydzieliny ropnej
• uczucia ucisku lub dyskomfortu w okolicy operowanej.

Niepokój powinny wzbudzić również objawy ogólne, takie jak osłabienie, spadek apetytu, nudności czy niezamierzona utrata masy ciała. Mogą one świadczyć o przewlekłym stanie zapalnym rozwijającym się w organizmie w następstwie pozostawienia ciała obcego.

Badania obrazowe i laboratoryjne

Podstawą diagnostyki w przypadku podejrzenia pozostawienia ciała obcego po operacji są badania obrazowe, które pozwalają potwierdzić jego obecność oraz ocenić ewentualne powikłania.

Najczęściej wykonywane są:

• Tomografia komputerowa (TK) – umożliwia precyzyjną lokalizację ciała obcego oraz ocenę zmian towarzyszących, takich jak ropnie, zbiorniki płynowe czy zrosty.
• Rezonans magnetyczny (MRI) – znajduje zastosowanie zwłaszcza w przypadku ciał obcych niemetalowych oraz w ocenie zmian w tkankach miękkich.
• Ultrasonografia (USG) – może być pomocna w wykrywaniu ciał obcych znajdujących się w jamie brzusznej lub tkankach miękkich.

Uzupełnieniem diagnostyki są badania laboratoryjne, w szczególności oznaczenie markerów stanu zapalnego, takich jak CRP, OB czy liczba leukocytów. W przypadku podejrzenia zakażenia wykonywane mogą być również posiewy z wydzieliny z rany, przetoki lub ropnia. Wyniki tych badań pomagają ocenić, czy w organizmie toczy się proces zapalny lub infekcyjny związany z obecnością ciała obcego.

Weryfikacja dokumentacji medycznej

Istotnym elementem jest dokładna analiza dokumentacji medycznej – w tym dokumentacji operacyjnej i szpitalnej. Pozwala to ustalić, czy podczas zabiegu przestrzegano obowiązujących procedur oraz standardów medycznych, a także czy przebieg leczenia został prawidłowo udokumentowany.

Dzięki temu możliwe jest rzetelne określenie, czy doszło do nieprawidłowości po stronie personelu medycznego oraz przygotowanie podstaw do ewentualnego dochodzenia Twoich roszczeń.

Pierwszym krokiem jest zgromadzenie i analiza dokumentacji medycznej. Adwokat specjalizujący się w sprawach dotyczących błędów medycznych może pomóc w pozyskaniu dokumentacji ze szpitala, a następnie przeanalizować ją we współpracy z biegłym lekarzem. Pozwala to ocenić, czy w trakcie zabiegu doszło do pozostawienia ciała obcego oraz czy zostały naruszone obowiązujące procedury medyczne.

Po weryfikacji dokumentacji kancelaria ustala podstawy odpowiedzialności placówki medycznej, określa możliwe roszczenia i zgłasza szkodę. Na tym etapie prowadzone może być postępowanie przedsądowe, w tym negocjacje z podmiotem odpowiedzialnym lub jego ubezpieczycielem, a także zawezwanie do próby ugodowej.

Jeżeli postępowanie przedsądowe nie doprowadzi do uzyskania satysfakcjonującego rozstrzygnięcia, sprawa może zostać skierowana do sądu. W toku postępowania sądowego oceniana jest zasadność roszczeń pacjenta, zakres odpowiedzialności placówki medycznej oraz wysokość należnych świadczeń.

Wysokość rekompensaty zależy przede wszystkim od skutków zdrowotnych i psychicznych związanych z pozostawieniem ciała obcego. Roszczenia mogą obejmować m.in. zadośćuczynienie za doznaną krzywdę, zwrot kosztów leczenia, rehabilitacji i leków, a także rentę z tytułu zwiększonych potrzeb lub trwałych następstw zdrowotnych. W praktyce wysokość przyznawanych sądowo świadczeń jest bardzo zróżnicowana i zależy od indywidualnych okoliczności sprawy.

Warto pamiętać, że pozostawienie ciała obcego po operacji może ujawnić się dopiero po wielu miesiącach, a nawet latach od zabiegu. Upływ czasu nie zawsze wyklucza możliwość dochodzenia roszczeń, dlatego każdą sprawę warto przeanalizować indywidualnie, w szczególności pod kątem dokumentacji medycznej, terminu przedawnienia oraz rzeczywistych skutków zdrowotnych dla pacjenta.