W sprawach dotyczących błędu medycznego obowiązują określone terminy na zgłoszenie roszczeń. Można to porównać do “terminu ważności”, po którego upływie dochodzenie odszkodowania lub zadośćuczynienia może okazać się trudniejsze lub niemożliwe.
Dobra wiadomość jest taka, że termin ten rzadko biegnie od dnia samego zdarzenia – i w wielu sprawach pacjenci mają więcej czasu, niż początkowo zakładają.
Termin przedawnienia błędu medycznego
Podstawowy termin wynosi 3 lata. Nie liczy się go jednak od dnia, w którym doszło do błędu, lecz od chwili, w której pacjent dowiedział się o 2 rzeczach łącznie: że poniósł szkodę oraz kto odpowiada za jej naprawienie (np. konkretny szpital lub lekarz).
To rozróżnienie ma ogromne znaczenie. Skutki nieprawidłowego leczenia często ujawniają się dopiero po miesiącach, a nawet latach. Pacjent może długo sądzić, że pogarszający się stan zdrowia to naturalny przebieg choroby, a dopiero kolejne badania, konsultacje u specjalistów czy analiza dokumentacji medycznej pokazują, że problemy zdrowotne mają związek z wcześniejszym leczeniem. Tak bywa zwłaszcza przy zakażeniach szpitalnych czy przy pozostawieniu ciała obcego po operacji. W takich sprawach termin przedawnienia zaczyna biec dopiero od momentu, w którym pacjent powiązał swoją szkodę z błędem medycznym.
Czy błąd medyczny przedawnia się po 10 latach?
Co do zasady przepisy przewidują też górną granicę: roszczenie przedawnia się najpóźniej z upływem 10 lat od dnia zdarzenia, które wywołało szkodę – niezależnie od tego, kiedy poszkodowany się o niej dowiedział. Gdyby jednak stosować tę regułę wprost, pacjent, u którego skutki błędu medycznego ujawniły się po kilkunastu latach, byłby bez wyjścia.
Dlatego przy szkodach na osobie – a taką jest każda szkoda wynikająca z błędu medycznego – ustawodawca przewidział wyjątek. 10-letnia granica nie może zamknąć drogi osobie, która o swojej szkodzie jeszcze nie wiedziała: przedawnienie nie skończy się wcześniej niż po upływie 3 lat od dnia, w którym pacjent dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. W praktyce to moment uzyskania tej wiedzy decyduje o biegu terminu – nawet jeśli od leczenia minęło wiele lat.
Co oznacza, że „pacjent mógł dowiedzieć się”?
Prawo wymaga jednak od pacjenta zwykłej dbałości o własne sprawy. Termin przedawnienia biegnie nie tylko od chwili, gdy pacjent faktycznie dowiedział się o szkodzie, ale też od momentu, w którym mógł się o niej dowiedzieć, gdyby zachował należytą staranność.
Jak to wygląda w praktyce?
Wyobraźmy sobie pacjenta, który usuwa zmianę skórną. Badanie histopatologiczne wykazuje nowotwór, ale pacjent – przekonany, że zmiana była niegroźna – nigdy nie odbiera wyniku, ani osobiście, ani online. Jeżeli później okaże się, że lekarz popełnił błąd diagnostyczny, pacjent może usłyszeć, że roszczenie jest przedawnione. Dlaczego? Bo o chorobie mógł dowiedzieć się znacznie wcześniej – wystarczyło odebrać wynik.
Podobnie oceniane bywają sytuacje, gdy pacjent odbiera wyniki, ale ignoruje zalecenia, np. nie zgłasza się na kontrolę po kilku miesiącach, mimo wyraźnej rekomendacji przy niektórych wynikach USG czy mammografii. Wtedy termin również może być liczony od chwili, w której pacjent mógł poznać problem, a nie od tej, w której faktycznie go poznał.
Wydłużenie terminu przedawnienia
Istnieje ważny wyjątek. Jeżeli szkoda wynikła z czynu stanowiącego przestępstwo, roszczenie przedawnia się dopiero po 20 latach od dnia jego popełnienia – niezależnie od tego, kiedy pacjent dowiedział się o szkodzie i osobie odpowiedzialnej.
Co istotne, skorzystanie z wydłużonego terminu nie zawsze wymaga wyroku karnego. Sąd cywilny rozpoznający sprawę o odszkodowanie może samodzielnie ocenić, czy okoliczności wskazują na popełnienie przestępstwa.
Późne ujawnienie szkody a przedawnienie
Opisane wyżej sztywne terminy, liczone od dnia zdarzenia (10 lat) albo od dnia popełnienia przestępstwa (20 lat), nie mogą zamknąć drogi do odszkodowania osobie, która o swojej szkodzie jeszcze nie wie. Zasada jest prosta: przedawnienie nie może skończyć się wcześniej niż po upływie 3 lat od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o tym, kto ma ją naprawić.
W praktyce oznacza to, że nawet jeżeli skutki zdarzenia ujawnią się dopiero po 10 czy 20 latach – co przy błędach medycznych wcale nie jest rzadkością – poszkodowany wciąż ma pełne 3 lata na dochodzenie roszczeń, liczone od chwili, gdy powiązał swój stan zdrowia z konkretnym zdarzeniem i konkretnym podmiotem odpowiedzialnym.
Przykład: pacjentka w 2010 r. przeszła zabieg z użyciem materiału, który – jak się później okazało – był wadliwy. Poważne powikłania wystąpiły dopiero w 2024 r., a ich związek z dawnym zabiegiem potwierdziły badania z 2025 r. Mimo że od zabiegu minęło 15 lat, roszczenie nie jest przedawnione – 3-letni termin biegnie od 2025 r.
Weryfikacja przebiegu porodu
Sprawy dotyczące błędów okołoporodowych często różnią się od innych błędów medycznych. U wielu dzieci skutki nieprawidłowości podczas porodu nie są widoczne od razu. Problemy z rozwojem, zaburzenia neurologiczne czy inne konsekwencje mogą ujawniać się stopniowo – nawet po kilku miesiącach lub latach.
Dlatego o tym, czy roszczenie jest przedawnione, nie decyduje wyłącznie data porodu. Kluczowe znaczenie ma ustalenie, kiedy rodzice dowiedzieli się lub mogli dowiedzieć się, że problemy zdrowotne dziecka mogą mieć związek z przebiegiem porodu lub nieprawidłowościami w opiece medycznej.
Dodatkowo przepisy w szczególny sposób chronią osoby małoletnie. Oznacza to, że w wielu sprawach dotyczących szkód doznanych przy porodzie czas na dochodzenie roszczeń jest znacznie dłuższy, niż rodzice początkowo zakładają. Każdy przypadek wymaga jednak indywidualnej analizy dokumentacji medycznej i przebiegu leczenia.
Błędy medyczne w leczeniu dzieci
Przepisy w szczególny sposób chronią osoby, które w chwili powstania szkody były niepełnoletnie. Roszczenia osoby małoletniej nie mogą przedawnić się wcześniej niż po upływie 2 lat od ukończenia przez nią 18 lat. Dziecko nie traci więc swoich praw tylko dlatego, że samo nie mogło podjąć działań – po osiągnięciu pełnoletności wciąż ma czas, by dochodzić roszczeń.
Nie znaczy to, że wcześniej nie można nic zrobić. Przeciwnie – przez cały okres małoletności w imieniu dziecka mogą działać rodzice lub inni przedstawiciele ustawowi. Im wcześniej sprawa zostanie przeanalizowana, tym łatwiej o pełną dokumentację i zeznania świadków.
Zgłoszenie szkody przerywa bieg przedawnienia
To jedna z najważniejszych informacji dla pacjentów dochodzących roszczeń z tytułu błędu medycznego.
Jeżeli roszczenie zostało zgłoszone do ubezpieczyciela przed upływem terminu przedawnienia, wówczas “licznik przedawnienia” zostaje zatrzymany. Na okres prowadzenia postępowania likwidacyjnego termin w ogóle nie biegnie, zatem pacjent nie traci czasu, oczekując na decyzję ubezpieczyciela.
Nowy termin przedawnienia zaczyna biec dopiero od dnia, w którym ubezpieczyciel wyda pisemną decyzję o przyznaniu lub odmowie świadczenia, a czas, który już upłynął, przestaje mieć znaczenie. Dzięki temu pacjent ma czas, aby przeanalizować stanowisko ubezpieczyciela, zgromadzić potrzebną dokumentację i zdecydować, czy skierować sprawę do sądu.
Postępowanie karne a cywilne
Wielu pacjentów po doświadczeniu błędu medycznego chce w pierwszej kolejności doprowadzić do ukarania konkretnego lekarza. To zrozumiałe, za taką decyzją stoi poczucie krzywdy i potrzeba wyjaśnienia, dlaczego doszło do nieprawidłowości. Trzeba jednak pamiętać, że oba postępowania – karne i cywilne – służą czemu innemu.
Postępowanie karne ma ustalić, czy popełniono przestępstwo i kto za nie odpowiada. Sprawy trwają często wiele lat.
Jeżeli więc celem pacjenta jest uzyskanie odszkodowania lub zadośćuczynienia – środków finansowych, które realnie wspierają leczenie i rehabilitację – nie zawsze warto czekać na wynik sprawy karnej. W wielu przypadkach roszczeń można dochodzić równolegle na drodze cywilnej.
Skutki przedawnienia błędu medycznego
Jeżeli sprawa zostanie zgłoszona zbyt późno, druga strona (szpital, ubezpieczyciel podmiotu leczniczego lub konkretnego lekarza) najprawdopodobniej podniesie zarzut przedawnienia. W takiej sytuacji sąd może oddalić roszczenie, nawet jeśli analiza dokumentacji wskazywałaby, że podczas leczenia doszło do błędu medycznego.
Każda sprawa jest inna
Ustalenie, czy roszczenie jest już przedawnione, nie zawsze jest proste. W wielu sprawach decydujące znaczenie ma to, kiedy pacjent dowiedział się lub mógł się dowiedzieć, że pogorszenie stanu zdrowia może mieć związek z nieprawidłowościami w leczeniu. Dlatego każdą sytuację warto przeanalizować indywidualnie.
